Drukkersmerken

Christoffel Plantijn (geboren als Christophe Plantin) (Saint-Avertin bij Tours, circa 1520 – Antwerpen, 1 juli 1589) was een invloedrijke boekdrukker en uitgever van Franse afkomst, die werkte in Antwerpen en Leiden.Plantijn vestigde zich, op dertigjarige leeftijd, in 1549 in Antwerpen. In 1555 opende hij een eigen drukkerij, die op haar hoogtepunt de grootste van Europa was met 22 persen en meer dan 80 werknemers. Aan de drukkerij waren boekhandels in Antwerpen, Parijs en Leiden verbonden alsmede een magazijn in Frankfurt. Plantijn bereikte die positie door slim in te spelen op de politieke, religieuze en culturele ontwikkelingen van zijn tijd. Hij spreidde zijn investeringen over de mode- en de drukkersnijverheid en onroerend goed. Hij creëerde een netwerk van vrienden, zakenpartners en sponsors dat hij op strategische wijze wist in te zetten en trok de grootste geleerden en de beste vaklui uit zijn tijd aan voor zijn uitgeverij. De opvoeding en opleiding van zijn vijf volwassen geworden dochters was afgestemd op de behoeften van zijn bedrijf en dat gold ook voor de gerichte keuze van zijn schoonzoons.De archieven van Christoffel Plantijn zijn voor het grootste deel bewaard gebleven. Er is dan ook relatief veel bekend over de omzet van het bedrijf, aantallen verkochte exemplaren van boekwerken, de opbouw van de kosten die Plantijn maakte, de salarissen van zijn personeel en de mensen die hij tijdelijk inhuurde om taken uit te voeren. Dit archief is de enige volledige bron uit de zestiende eeuw die dit soort gegevens over een periode van ruim drie decennia van een grafische onderneming verschaft en hoe zaken als lonen en tarieven fluctueerden tijdens het leven van Plantijn. Deze archieven van de Officina Plantiniana zijn dan ook sinds 2001 opgenomen in het register van de werelderfgoedlijst voor documenten, onderdeel van het Memory of the World-programma, van de UNESCO. wikipedia

Officina Plantiniana is de latijnse naam van de drukkerij en uitgeverij Plantijn die in 1555 in Antwerpen gesticht werd door Christoffel Plantijn, en welke door een schoonzoon en diens nageslacht - de Moretussen - in stand gehouden werd tot 1876. Het groeide uit tot een internationaal bedrijf dat opereerde van Scandinavië tot Noord-Afrika, en van Polen tot de Spaanse kolonies in Zuid-Amerika. Ook kreeg het een nevenvestiging in Leiden, na de dood van academiedrukker Willem Silvius aldaar. In Leiden liet Plantijn zich spoedig opvolgen door weer een andere schoonzoon, Franciscus Raphelengius, die vanwege zijn kennis van de oosterse talen tevens tot hoogleraar Hebreeuws werd benoemd. Dankzij Raphelengius en zijn zonen werd de Leidse Officina Plantiniana de meest vooraanstaande wetenschappelijke uitgeverij van de Noordelijke Nederlanden. In Plantijns drukkerij aan de Antwerpse Vrijdagmarkt is sinds 18 augustus 1877 Museum Plantin-Moretus gevestigd, nadat het op 20 april 1876 door de Stad Antwerpen werd aangekocht van Edward Moretus. De aankoop omvatte het Plantijns Huis met gebouwen (de "Gulden Passer") en de volledige boedel, waaronder een immense boekencollectie en imposante kunstverzameling. Het museum is erkend als UNESCO Werelderfgoed. wikipedia

Jan I Moretus (ook Johann Moerentorf) (Antwerpen, 2 mei 1543 – aldaar, 22 september 1610) was een drukker in de Spaanse Nederlanden. Met hem startte het uitgevers- en drukkersgeslacht Moretus, dat zou blijven bestaan tot diep in de 19de eeuw.Hij begon in 1557 bij Christoffel Plantijn, werkte zich op tot diens rechterhand en trouwde in 1570 met zijn dochter Martina Plantijn. Na Plantijns dood volgde Moretus hem op als eigenaar van de drukkerij. Hij drukte in totaal 640 werken, vooral ernstige werken van religieuze aard, meestal in het Latijn geschreven, maar ook werken over geschiedenis en van humanistische auteurs. Moretus was de uitgever van alle werken van Justus Lipsius (62 edities, waaronder De Constantia). Na het overlijden van Jan I Moretus in 1610 nam zijn vrouw Martina de Officina Plantiniana over, hoewel ze het beheer aan hun zonen Jan II en Balthasar I Moretus overliet. Die moesten samen het bedrijf als één geheel leiden. De gebouwen in Antwerpen waar de drukkerij zich bevond en de familie woonde, zijn heden omgevormd tot het Plantin-Moretusmuseum. wikipedia

Balthasar I Moretus (Antwerpen, 23 juli 1574 – 8 juli 1641) was een Vlaams drukker en hoofd van de Antwerpse drukkerij Plantijn.Hij was de derde zoon van Jan I Moretus en Martine Plantijn, en dus de kleinzoon van Christoffel Plantijn, stichter van de drukkerij Officina Plantiniana. Hij was van zijn geboorte aan zijn rechterzijde verlamd en werd daarom als proeflezer aangesteld in de drukkerij. Hij was humanistisch geschoold, een intellectueel en dichter. Peter Paul Rubens zat korte samen met hem op de schoolbanken. De drukkerij kent onder Balthasar I een bloeiperiode. Hij studeerde Latijn en ging verder studeren bij Justus Lipsius.Zijn vader en moeder hadden bij testament vastgelegd dat hun erfgenamen ervoor moesten zorgen dat de ‘’Officina Plantiniana’’ onder alle omstandigheden één geheel zou blijven. Daardoor kwam de uitgeverij na de dood van Jan I Moretus in 1610 in handen van zijn zoon Balthasar en diens jongere broer Jan II. Deze laatste stond in voor de boekhandel van het bedrijf, terwijl Balthasar de contacten met de auteurs verzorgde en de redactie van de teksten.Zij volgden de richtlijnen die hun vader had uitgestippeld. De samenwerking met het prentenatelier van Theodoor Galle werd voortgezet en bovendien konden ze een beroep doen op Peter Paul Rubens voor het ontwerpen van titelpagina’s en illustraties van hun boeken. Hij bestelde bij Rubens ook 19 portretten, waarvan sommige nog te vinden zijn in het Museum Plantin-Moretus.De luxueuze edities van liturgische werken maakten indruk op de toenmalige bisschop van Toledo. Zij kregen grote contracten voor leveringen aan Spanje en de Spaanse kolonies.In 1618 overleed zijn broer Jan II. Balthasar is nooit gehuwd geweest en was dus kinderloos, maar kon vanaf 1629 rekenen op de hulp van zijn neef Balthasar II Moretus, zoon van Jan II Moretus, die later aan het hoofd zou komen te staan van de drukkerij.Balthasar I was verantwoordelijk voor de uitbreiding van de bedrijfsgebouwen, die opgetrokken werden in renaissancestijl en die uitmondden in een van de prachtigste patriciërswoningen van Antwerpen. wikipedia

Balthasar II Moretus (1615 - 1674) was hoofd van de Antwerpse drukkerij Plantijn vanaf het overlijden van zijn oom Balthasar I Moretus in 1641 tot aan zijn eigen overlijden. Hij werd tijdelijk opgevolgd door zijn weduwe Anna Goos, tot hun zoon Balthasar III Moretus het beheer van de drukkerij op zich nam. wikipedia

Balthasar III Moretus (Antwerpen, 24 juli 1646 - 8 juli 1696) was de zoon van Balthasar II Moretus en Anna Goos. Balthasar III was gehuwd met Anna Maria de Neuf en had negen kinderen, waaronder zijn opvolger Balthasar IV Moretus. Van 1674 tot 1696 was hij hoofd van drukkerij Plantijn in Antwerpen. In deze functie werd hij op 1 september 1692 door koning Karel II van Spanje, die ook vorst van de Zuidelijke Nederlanden was, in de adelstand verheven.Ten tijde van Balthasar III produceerde de drukkerij bijna uitzonderlijk liturgische werken, voornamelijk bestemd voor de Spaanse markt. Drukkerij Plantijn was onder de vader van Balthasar III, Balthasar II Moretus, begonnen met steeds minder historische en literaire werken uit te geven en de nadruk te leggen op liturgische teksten. Onder Balthasar III werd dit proces voltooid. Na zijn dood in 1696 volgde zijn zoon Balthasar IV hem op als meester van de Officina Platiniana. wikipedia